Graziana Barrenetxea
Mantel van Navarra
Baskenland
1610
Graziana Barrenetxea woonde in Zugarramurdi, een klein dorp in Navarra, toen zij tijdens de grote Baskische heksenvervolgingen van 1609–1610 werd gearresteerd. Ze was waarschijnlijk al ouder dan tachtig. Ze stierf in de gevangenis van Logroño, nog vóór haar definitieve vonnis werd uitgesproken.
De Mantel van Navarra draagt haar naam. Het ontwerp is geïnspireerd op Baskische volkskunst en op een oude deur waarvan de geometrische vormen hun weg vonden naar het breiwerk. Centraal staat de Lauburu, het eeuwenoude Baskische symbool van beweging en continuïteit.
In wol en draad krijgt Graziana opnieuw een plaats in het geheugen — niet als de vrouw die haar vervolgers van haar maakten, maar als de vrouw achter de beschuldigingen.
Galerij
Symboliek en ontwerp
De Mantel van Navarra ontstond vanuit een oude Baskische deur, versierd met geometrische vormen en symbolen. De sobere kracht van dat beeld werd het uitgangspunt voor de mantel: donkergrijze wol, gebroken wit en diep rood, met motieven die als tekens over het oppervlak verspreid liggen.
Centraal staat de Lauburu, een eeuwenoud Baskisch symbool dat terug te vinden is op huizen, deuren en grafstenen. De draaiende vorm roept beweging en continuïteit op, de kringloop van leven, dood en wat daarna blijft bestaan. Op de twee zakken draaien de Lauburu in tegengestelde richting en wijzen ze naar elkaar toe. Voor mij verbeelden ze zo de beweging tussen verleden en heden, verdwijnen en herinneren.
Ook de ruiten en andere geometrische vormen zijn ontleend aan de Baskische volkskunst en aan de oude deur die het ontwerp inspireerde. Ze zijn geen letterlijke reconstructie van historische motieven, maar verbinden de mantel met de streek waarin Graziana leefde.
Zo werd de mantel meer dan een kledingstuk. De wol beschermt en omhult; de tekens bewaren iets wat verloren dreigde te gaan. Graziana’s stem kennen we niet meer, maar haar naam kunnen we wel blijven noemen.
Technische gegevens
De Mantel van Navarra wordt van onder naar boven in het rond gebreid in tricotsteek. Het model is licht getailleerd en verkrijgbaar in drie maten: S, M en L. Het lijf en de mouwen worden afzonderlijk gebreid en daarna samengevoegd voor de ronde pas. Met verkorte naalden wordt het rugpand hoger gemaakt, waardoor de halslijn vooraan dieper komt te liggen.
Voor de mantel wordt Ístex Léttlopi gebruikt als hoofdgaren, met Fjallalopi voor de contrasterende motieven en afwerking. De stekenverhouding is 17 steken × 24 naalden per 10 × 10 cm op naalden 4,5 mm.
De voorzijde wordt gebreid met een knipsteek en na het breien opengeknipt. Vervolgens worden de knopenbiezen aangebreid en de randen afgewerkt met een gehaakte boord. De Lauburu, ruiten en andere geometrische motieven worden achteraf met een dunnere draad op het breiwerk gemaasd. De zakken worden afzonderlijk gebreid, versierd met de Lauburu en daarna op de mantel genaaid.
Maten: S (M) L
Borstomtrek: 86 (100) 112 cm
Breedte onderaan: 102 (116) 128 cm
Totale lengte: 92 (96) 100 cm
Naalden: 4 en 4,5 mm
Haaknaald: 3 mm
Niveau: gevorderd
Historische achtergrond
Graziana Barrenetxea woonde in Zugarramurdi, een klein dorp in Navarra, in het Baskenland. Ze was waarschijnlijk al ouder dan tachtig toen ze tijdens de grote heksenvervolgingen van 1609 en 1610 werd gearresteerd. Tijdens de ondervragingen bekende ze dat zij de koningin van de akelarre was, die volgens de beschuldigingen de heksensabbat leidde. Haar werden een pact met de duivel, de dood van kinderen, het bereiden van vergif en de dood van verschillende dorpsbewoners ten laste gelegd.
Later trok Graziana haar bekentenissen weer in en bleef ze haar onschuld volhouden. Ze stierf in de gevangenis van Logroño voordat een definitief vonnis was uitgesproken. Tijdens de grote auto-da-fé van 1610 werden haar stoffelijke resten en een beeltenis van haar publiekelijk verbrand. Twee van haar dochters, die eveneens in gevangenschap waren gestorven, ondergingen na hun dood hetzelfde lot.
Wat we vandaag over Graziana weten, komt vrijwel uitsluitend uit de documenten van haar vervolgers en ondervragers. Haar eigen stem is verloren gegaan; haar naam is gebleven.