In woord

Lieve Entgen,

Toen je in 1674 van hekserij werd beschuldigd, was je al op leeftijd. Je was weduwe en leefde alleen.
Over je jeugd vertellen de bronnen niets. Ze zwijgen over je stem, je gezicht en de mensen van wie je hield.

Lieve Anne,

Je woonde in Bergen, een stad waar kennis en geleerdheid samengingen met religieuze orthodoxie en achterdocht. Als echtgenote van Absalon Pederssøn Beyer maakte je deel uit van een intellectuele elite.
Na de dood van je man veranderde je positie ingrijpend.

Lieve Agnes,

Ze zeiden dat jij macht had over de zee. Dat jij stormen opriep om de koning te tarten en ’s nachts in kerken samenzwoer met de duivel. Toen koning James op zijn terugreis uit Denemarken door zwaar weer werd getroffen, zocht hij een schuldige. Jij kreeg zijn angst als erfenis.

Lieve Catherine,

Zestig jaar. Bij jouw leeftijd blijf ik langer hangen dan ik vroeger misschien zou hebben gedaan. Ik ben zelf de zestig voorbij. Ik weet hoeveel leven er in zestig jaar past. En jij woonde, net als ik vandaag, in Ellezelles.

Lieve Martha,

Je was achtendertig jaar oud toen ze je ter dood veroordeelden. Je was weduwe. En je was zwanger.
Dat laatste heeft je niet gered. Het heeft je alleen wat meer tijd gegeven. Men wachtte met de uitvoering van het vonnis tot je kind geboren was.

Lieve Janet,

Ze zeiden dat je je dochter in een paard had veranderd. Je was een oude vrouw in Dornoch, op een moment dat heksenvervolgingen in Schotland al vrijwel tot het verleden behoorden. Toch werd je nog veroordeeld en naar het vuur gebracht.

Lieve Marguerite,

Drieëntwintig jaar was je. Een leeftijd waarop een leven nog zoveel kanten uit kan, waarop er nog zoveel niet gebeurd is. En toch staat achter jouw naam een datum die alles afsluit: 27 juni 1671. Je woonde in Ellezelles. Zestig jaar nadat zes vrouwen uit hetzelfde dorp wegens hekserij waren veroordeeld, kwam ook jouw naam in de gerechtelijke registers terecht.

Lieve Graziana,

Je leefde in Zugarramurdi, een klein dorp in Navarra, in het Baskenland. Tussen de groene heuvels lagen de grotten die vandaag bekendstaan als de Cuevas de Zugarramurdi, de heksengrotten. Voor jou waren het geen legendarische plaatsen.

Lieve Joosynne,

Men noemde je een boterheks. Je zou ervoor kunnen zorgen dat melk geen boter meer gaf en melk uit koeien kunnen wegtoveren. In een samenleving waar gezinnen afhankelijk waren van vee en zuivel, kon zo'n beschuldiging zware gevolgen hebben. Voor jou eindigde ze op de brandstapel.

Lieve Jean,

Vanuit Ellezelles hoef ik maar een paar heuvels over om in Flobecq te komen, het dorp waar jij meer dan vier eeuwen geleden woonde. Je was 66 jaar. Uitgerekend in Mons, wat verder van huis, bracht je 47 dagen door in gevangenschap.

Lieve Donasse,

Vier eeuwen later past wat van jouw leven is overgebleven in enkele regels. Donasse Le Latteur. Zesenvijftig jaar. Weduwe. Ellezelles. En dan die ene datum: 10 maart 1599. Alsof een mensenleven zo klein kan worden.

Lieve Evette,

Evette Van Den Kerchove. Vijftig jaar. Geboren in Etikhove. Wonend in Ellezelles. Op 26 oktober 1610 stierf je samen met vijf andere vrouwen. Toch spreekt de folklore van Ellezelles vandaag over vijf vrouwen. Jouw naam ontbreekt.

Lieve Merga,

Je werd op 19 juni 1603 gearresteerd. Kort daarna verklaarde je echtgenoot dat je zwanger was. Een ongeboren kind had volgens het recht bescherming en een executie moest daarom worden uitgesteld tot na de geboorte. Die tijd werd je niet gegund.

Lieve Gertrud,

Je naam verschijnt in de bronnen in Älvdalen, 1668. Je was een kind, twaalf jaar oud. Kinderen vertelden dat ze ’s nachts werden meegenomen naar Blåkulla. Hun woorden kregen binnen de gemeenschap het gewicht van waarheid.

Lieve Quintine,

Meer dan vier eeuwen liggen er tussen ons en toch woon ik waar jij woonde. Ik loop door hetzelfde Ellezelles, over de heuvels en langs de velden. Misschien is dat waarom jouw naam voor mij nooit zomaar een naam in een oud register is geworden.

Lieve Jeanne,

Nieuwpoort was in 1650 een stad getekend door oorlog, schaarste en onzekerheid. Vissers kwamen soms niet terug, dieren werden ziek en oogsten of vangsten mislukten. In zulke tijden zocht men geen oorzaken, maar schuldigen.

Lief klein kind,

We kennen je naam niet. We weten zelfs niet of je een meisje of een jongen was. Je moeder Martha was zwanger toen ze ter dood werd veroordeeld. Men wachtte met de uitvoering van haar vonnis tot jij geboren was.

Lieve Magdelaine,

Je was vijfenzestig jaar oud en had je hele leven in Ellezelles gewoond. Twee dagen werd je ondervraagd. Daarna volgden veertien dagen gevangenschap. Op 26 oktober 1610 werd je samen met vijf andere vrouwen uit het dorp gewurgd en verbrand.

Lieve Agnesse,

Meer dan tachtig jaar was je toen je naam in de gerechtelijke registers terechtkwam. Meer dan tachtig jaar. Dat is een heel mensenleven. Op 26 oktober 1610 kwam daar een einde aan. Samen met vijf andere vrouwen uit Ellezelles werd je veroordeeld tot corde et feu: eerst de koord, daarna het vuur.