Donasse Le Latteur
Moederkenszak
België
1599
Donasse Le Latteur woonde in Ellezelles en was 56 jaar oud toen ze van hekserij werd beschuldigd. Op 10 maart 1599 werd ze ter dood gebracht.
Voor haar maakte ik een moederkenszak, een eenvoudige zak zoals vrouwen die eeuwenlang onder hun kleding droegen om hun persoonlijke bezittingen bij zich te houden. Geld en sleutels konden erin verdwijnen, maar ook eten, een schaar of kruiden.
Ik maakte de zak in donkere, stevige IJslandse wol en borduurde er groene stengels en blaadjes op. Een alledaags gebruiksvoorwerp werd zo mijn herinnering aan Donasse Le Latteur en aan het gewone leven van een vrouw dat achter de beschuldiging van hekserij verloren ging.
Galerij
Symboliek en ontwerp
De moederkenszak was ooit een heel gewoon gebruiksvoorwerp. Vrouwen droegen zo’n losse zak onder hun rok of schort, bereikbaar via een opening in de kleding. Ze bewaarden er de kleine dingen in die ze tijdens hun dagelijkse bezigheden nodig hadden: geld, sleutels, naaigerief, eten, papieren of kruiden. Ook vrouwen die weinig bezaten, versierden hun zak soms met borduurwerk.
Juist dat alledaagse maakte de moederkenszak voor mij passend bij Donasse Le Latteur. Van haar leven kennen we nauwelijks iets. De bronnen hebben vooral haar vervolging en dood bewaard. Met dit ontwerp wilde ik haar daarom niet voorstellen als de ‘heks’ waarvan ze werd beschuldigd, maar als een vrouw die vóór die beschuldiging een gewoon dagelijks leven had.
Ik breide de zak in donkere, stevige IJslandse wol. De groene stengels en blaadjes verwijzen naar het verzamelen van kruiden en wortels, waarvoor dergelijke zakken ook op het Vlaamse platteland werden gebruikt. Ze vertellen niet dat Donasse zelf een kruidenvrouw was; daarvoor hebben we geen historische aanwijzing; maar verbinden haar met de alledaagse wereld van vrouwen, planten en gebruiksvoorwerpen.
Ook de bodem kreeg betekenis. Ik haakte hem als een zeshoek, een vorm die in de natuur telkens opnieuw verschijnt en die symbool kan staan voor evenwicht en harmonie. De twee in elkaar geschoven driehoeken van de hexagon werden bovendien verbonden met tegenstellingen die samen één geheel vormen: hemel en aarde, geest en materie, het mannelijke en het vrouwelijke.
Zo werd de moederkenszak een klein persoonlijk voorwerp voor een vrouw van wie bijna niets persoonlijks bewaard bleef. Donker en robuust, maar met groene lijnen die eroverheen groeien. Geen attribuut van een heks, maar iets dat gedragen en gebruikt had kunnen worden door een gewone vrouw.
Voor Donasse.
Technische gegevens
Afmetingen
Breedte rondom: 62 cm
Hoogte: 25 cm
Garen
Léttlopi van Ístex
100% wol
50 g = 100 m
Kleuren en hoeveelheid
1707 Galaxy: 100 g, voor brei- en haakwerk
1706 Lyme Grass: 50 g of een restje, voor het maaswerk
Naalden
Breinaalden 4 mm
Haaknaalden 4 en 5 mm
Stekenverhouding
18 steken × 26 rijen in tricotsteek met naalden 4 mm = 10 × 10 cm
Technieken
Tricotsteek
Maassteek
Lossen, halve vasten en vasten
Constructie
De bodem is een gehaakte zeshoek. Vanuit de buitenrand worden de steken voor het lijf opgenomen, waarna de zak in tricotsteek in het rond wordt gebreid. Bovenaan komen gaatjes voor het rijgkoord. De groene stengels en blaadjes worden met maas- en kettingsteek aangebracht.
Historische achtergrond
Donasse Le Latteur was 56 jaar oud toen ze aan het einde van de zestiende eeuw wegens hekserij werd vervolgd. Ze was de weduwe van Jean Le Louchier, die in de bron wordt vermeld met de bijnaam “Gouverneur”.
Over het leven van Donasse vóór haar beschuldiging is nauwelijks iets bewaard gebleven. We kennen haar naam, haar leeftijd en haar burgerlijke staat, maar niet hoe zij haar dagen doorbracht, welk werk zij deed of welke plaats zij binnen haar gemeenschap innam.
Donasse werd beschuldigd van hekserij en ter dood veroordeeld. Op 10 maart 1599 werd het vonnis uitgevoerd. De bron vermeldt als straf “corde et feu”: zij werd gewurgd en vervolgens verbrand.
Zoals bij zoveel slachtoffers van de heksenvervolgingen is het vooral haar vervolging die in de bronnen een spoor heeft nagelaten. Van het leven dat eraan voorafging, bleef vrijwel niets bewaard.